नॉर्वे भ्रमंती - ३ (हार्तिग्रुतेन)

नॉर्वे भ्रमंती - १ (ट्रोन्डॅम)

नॉर्वे भ्रमंती - २ (हार्तिग्रुतेन)

रात्री झोपायला उशीर झाला. (केला!) परिणामी तिस-या दिवशी सकाळी उशीरा उठलो. खिडकीतून हलणा-या पाण्याच्या ऐवजी एक भिंत दिसत होती. बोट कोणत्यातरी बंदरावर लागली होती. पटकन अवरले आणि डेक वर आलो. बोट तोवर समुद्रात घुसली होती. आजचा समुद्र थोडा अवखळ होता. एखाद्या बागडणा-या मुलासारखा. आज लाटा दिसत होत्या. एका बाजूला दूरवर जमीन आणि दुस-या बाजूला क्षितीजापर्यंत पसरलेले पाणी.



वारासुद्धा भरात आला होता. बोटीच्या समोरच्या भागात इतका वारा होता की उभेही राहता येत नव्हते. खूप थंडी होती. वातावरणही ढगाळ होते. कालपर्यंत सूर्याकडे तोंडकरुन बसलेले गोरे आजी आजोबा आज मस्त शाल लपेटून, गुरफटून आत बसले होते. डेकवर तुरळक माणसे दिसत होती.

आता पोटात कावळे ओरडत होते. आम्ही बोटीवरल्या रेस्टॉरंटमध्ये गेलो. तिथे आमच्या न्याहरीची उत्तम सोय केलेली होती.



फ्लेक्सचे ४७ प्रकार, योगर्टचे १३ फ्लेवर, २३ प्रकारचे चीज, ३८ प्रकारचे ब्रेड, ५७ प्रकारचे ज्युस आणि जॅम. शिवाय मांसाहारी पदार्थ वेगळे (ते मोजले नाहीत, नाहीतर वेळ संपल्याने न्याहरी ऐवजी दुपारचे जेवण झाले असते.) काय घेऊ आणि काय नको असे झाले होते. शेवटी सगळेच एकत्र केले. आणि उदराग्नी शांत केला.

आम्हाला १० वाजता खोली खाली करायची होती. आम्ही सामान आवरले आणि लॉकर रुम मध्ये टाकले. पुन्हा डेकवर जाऊन सोसाट्याच्या वा-याला झोंबू लागलो. डाव्या बाजूला मधूनमधून छोटी छोटी गावे येत जात होती.



बोटीवरचा आता थोडावेळच राहिला होता. परत एकदा सगळीकडे फिरलो. वाचनालय, चित्रपटगृह, रेस्टॉरंट. वाचनालयात ’क्रिपेज’ नावाचा पत्त्याचा डाव एका टेबलावर रंगला होता, माणसे ब्रिटिश होती. दुसरीकडे डच लोक ’पोकर’ खेळत होते. आम्ही पत्त्यात दाखवलेल्या जिज्ञासेमुळे मग खरा “गेम” कोणता यावर ब्रिटश-डच “संवाद” झाला, त्याचे महाचर्चेत रुपांतर होण्यापूर्वीच आम्ही तिथून सटकलो. :)

(वाचनालय)


(हॉटेल)


बोट हळूहळू एका मोठ्या बंदरात येउ लागली होती, एकदम लहान-मोठ्या नौकांची गर्दी होऊ लागली होती. हळू हळू बंदराचा तट दिसू लागला. बोट धक्क्याला लागली. विमानातून जसे आपण वरच्यावर एअर पोर्ट्वर उतरतो. तसे आम्ही बोटीच्या चौथ्या मजल्यावरुन बाहेर पडलो. दारावर उभ्या रिसेप्शनिस्टने हसून सांगितले, “’बर्गन’मध्ये तुमचे स्वागत आहे!!”

(क्रमशः)

नॉर्वे भ्रमंती - ४ (बर्गन)

नॉर्वे भ्रमंती - ५ (फ्लाम)

नॉर्वे भ्रमंती - २ (हार्तिग्रुतेन)

नॉर्वे भ्रमंती - १ (ट्रोन्डॅम)

सकाळी दहाला आम्ही धक्क्यावर पोचलो. ’हार्तिग्रुतेन’ तिथे आधीपासूनच आमची वाट पहात होती. बोट कसली एक शहर होते ते सातमजली. त्यात हॉटेल होते, चित्रपटगृह होते, रेस्टॉरंट होते, वाचनालय होते. (मला भावलेली गोष्ट म्हणजे वाचनालयात एक रंगपेटीही होती, चित्रे काढायची सोय होती), आणि सगळ्यात महत्वाचे खिडकीतून दिसणारे दृश्य प्रत्येक क्षणाला बदलत होते. कल्पनेपेक्षाही सुंदर होत होते. बोटीत प्रवेश करताच हे सारे पाहून मी तर भारावूनच गेलो.

आम्हाला तळातली एक रुम मिळाली होती. तिला २ गोल खिडक्या होत्या. (टिपिकल बोटीला असतात तश्या) बोट सुरु झाल्यावर त्यातून समुद्राचे मागे पळणारे पाणी दिसत होते. शिवाय एक सोफा जो बेड होऊ शकतो, अजून एक बेड, लिहिण्याचे टेबल, कपडे ठेवायला कपाटे आणि बाथरुम, एकंदरित थाट!

बोट निघाली तसे आम्ही सामान टाकले आणि सगळ्यात वरच्या डेकवर पळालो. तिथे आधीपासूनच अनेक गोरी माणसे आपला धीर-गंभीर चेहरा सुर्याकडे करुन बसली होती. बोटीवरचे सरासरी वय साठच्या पुढे असावे. (घोर निराशा!) पण ही निराशा काही फार वेळ टिकले नाही, कारण सोबतीला दोन चिरतरुण गोष्टी होत्या. पहिला निळाशार समुद्र आणि दुसरा त्याचाच थोरला भाऊ निळेभोर आकाश.



(सुनिल नभ हे, सुंदर नभ हे, नभ हे अतल अहा...
सुनिल सागर, सुंदर सागर, सागर अतलचि हा...)


काल दूरवर दिसलेले “मॉंक आयलॅंड” आज एकदम जवळ आले होते.



बोट हळूहळू वेग पकडत होती, सागर एकदम शांत जणू तो समुद्र नव्हताच एक तळेच होते मोठ्ठाले. पाणीही इतके स्वच्छ की तळ दिसत होता. आणि आम्ही बोटीत नसून जमिनीवरच आहोत असे वाटत होते. बोटीचा आवाज सोडला तर इतर कोणताही आवाज नव्हता. आणि बोटीमुळे होणारी पाण्याची लवथव सोडली तर इतर कोणतीही हलचाल नव्हती.

(उमजे ना हे कुठे नभ कुठे जल सीमा होऊनी..
नभात जल ते जलात नभ ते संगमूनी जाई..)


’ट्रोन्डॅम’पासून बाहेर पडणारे वाट चिंचोळी आहे. दोन्ही तीराला हिरवी हिरवी झाडी दिसत राहते. आणि मधून मधून वसलेली छोटी छोटी गावे. बोटींना वाट दाखवणारे दीपस्तंभ. आणि पसरलेली हिरवळ.











थोडेसे बाहेर पडल्यावर अजून उंच डोंगर दिसू लागले, त्यांच्या शुभ्र टोप्या, आणि काळे कातळ, त्यांचे स्वाभाविक रंग सोडून सागराच्या आणि आकाशाच्या रंगासारखे श्यामवर्णी भासत होते. संध्याकाळी बोट एका मोठ्या धक्क्याला लागली, खास “बोटकरां”साठी तिथल्या एका उंच हॉटेल मधल्या गॅलरीमधे एक वादक सेक्सोफोन वाजवत होता. समोर गगनाला भिडणारे पर्वत , त्याला वळसे घालून येणारी मावळतीची किरणे, आणि सोबतीला हुरहुर लावणारे सेक्सोफोनचे सूर. आयुष्यात फार थोड्या संध्याकाळी अश्या असतात.









रात्री बोटीवरील रेस्टॉरंट मध्ये गाण्याचा कार्यक्रम झाला. २ कलाकारांनी मिळून केलेल्या या कार्यक्रमात इंग्रजी, नॉर्वेजिअन, स्पॅनिश, जर्मन, फ्रेंच अनेक भाषांमधील गाणी होती. रात्री १२ ला बोट आलेसुंद या गावी आली.
झोपायला रुममध्ये आलो तेव्हा झोपावेसे मुळीच वाटत नव्हते. शरीर थकले होते पण मन मुळीच भरले नव्हते.


(क्रमशः)

नॉर्वे भ्रमंती - ३ (हार्तिग्रुतेन)

नॉर्वे भ्रमंती - ४ (बर्गन)

नॉर्वे भ्रमंती - ५ (फ्लाम)

नॉर्वे भ्रमंती - १ (ट्रोन्डॅम)

नॉर्वेच्या दरीखोर्‍यातून.... ’मितान’ताईंचे हे लेख जेव्हा वाचले होते तेव्हापासूनच नॉर्वेला जायचे आणि तिथे द-यां-डोंगरातून फिरायचे पक्के ठरवले होते. उन्हाळा सुरु व्हायचीच वाट पहात होतो. आणि तो जसा सुरु झाला तसे “इस्टर” चे निमित्त साधून “नॉर्वे इन अ नटशेल”चे आरक्षण केले.

’ट्रोन्डॅम’ला जाण्यासाठी ऑस्लोवरुन ट्रेन वेळेत सकाळी ८ वाजता निघाली. आम्हाला बरोबर “विंडो सीट विथआऊट विंडो” मिळाली होती. म्हणजे दोन खिडक्यांमधली जागा, जिथे ना धड पुढचे दिसते ना मागचे. पण थोड्याच वेळात सुचना देण्यात आली ’हमर’ ते ’लिलेहमर’ ही रेल्वेलाईन बंद असल्याने सर्व प्रवाश्यांना हा प्रवास बसने करावा लागेल. आणि पुढे ट्रेन बदलावी लागेल. “वा!, आता जागा बदलता येईल!” मी मनातल्या मनात खुष झालो. युरोपातला “रेल्वेप्रवास” म्हणजे काय सांगावे?! आरामदायी आसन, सुसज्ज उपहारगृह, सामान ठेवण्यासाठी वेगळी जागा हे सारे ठीकच, याला सोबत म्हणून की काय.. बाहेर खुलत जाणारा निसर्ग... आणि तो पहाता यावा यासाठी केलेल्या काही खास सीट. तिथे कोणीच बसले नव्हते, मग काय? उठून जागा काबीज केली.

बाहेर निसर्ग कात टाकत होता, वसंत आपली जादू दाखवत होता. गेले सहा महिने बर्फात लपून बसलेली गवताची पाती, सुर्यदर्शनाने फार थोड्या कालावधीत हिरवीगार झाली होती. इतके दिवस निष्पर्ण राहिलेली झाडे कोवळ्या कोवळ्या पानांनी भरुन गेली होती, उतावीळ फुले सुर्याला न्याहाळत होती. आठ महिने बर्फात राहिलेल्या या वनस्पतींना कसेबसे ४ महिने मिळतात फुलायला. पण त्या चार महिन्यांमधे ते सगळी कसर भरुन काढतात. इतके रंग उधळतात की पृथ्वीवरच स्वर्ग अवतरतो. शेतकरी पेरणीच्या तयारीला लागले होते. ठिकठिकाणी बियाणी मांडून ठेवली होती. एक रस्ता सतत रेल्वेशी लपाछपी खेळत होता.



’हमर’ला ट्रेन सोडली. बसमधे बसलो, तिथून ’लिलेहमर’. मग पुन्हा ’विंस्त्रा’ नावाच्या स्टेशनवर ट्रेन बदलायची होती. इथली स्टेशन म्हणजे एक छोटी घरासारखी इमारत. तिच्या समोर फलाट, आणि त्याला लगटूनच मुख्य रस्ता. कधी फलाट संपतो आणि कधी रस्ता सुरु होतो, समजत नाही.



या स्टेशनवरच एका स्वच्छंदी तरुणाचा पुतळा होता. त्याच्या देहबोलीतून आमच्याच मनातली भावना प्रकट होत होती. निसर्गाची विविध रुपे पाहून इतका आनंद होत होता की मोठ्याने ओरडावेसे वाटत होते. (पण तसे केले मात्र नाही, आजूबाजूला ’सभ्य युरोपियन’ होते ना!)



इथून पुढे आम्हाला मस्त खिडकीची जागा मिळाली. आणि कॅमे-याचा क्लिक-क्लिकाट सुरु झाला.





पांढरे हिम, करडे दगड, आणि नुकतेच फुटलेले हिरवे अंकुर. मधून मधून साचलेली तळी, आपण चित्रात काढतो तशी दारे-खिडकी असणारी घरे, दोन्ही बाजूला हिमाच्छादित डोंगर आणि मधून धावणारे वळणावळणाचे रुळ. काय थाट होता तो सारा!



रेल्वे मध्येच ’ट्रोन्डॅम’ला जाणा-या एका काकूंशी आमची ओळख झाली. त्यांनी “ऑस्लो ते ट्रोन्डॅम” हा प्रवास शंभरवेळातरी केला असेल. “मला एकदाही या प्रवासाचा कंटाळा आलेला नाही” इति काकू. आणि खरेच होते ते. बोलता बोलता काकूंनी त्यांचे नाव त्रुदा आहे असे सांगितले. त्या मुळच्या ऑस्लोच्या, पण जेव्हा “ट्रॉन्डॅम”ला पहिल्यावेळी आल्या तेव्हाच या गावाच्या प्रेमात पडल्या. लग्नानंतर तिथेच स्थायिक झाल्या. हे सारे ऐकल्यावर ट्रॉन्डॅम बद्दलची उत्सुकता अजूनच वाढली.
वाहनांच्या अदलाबदलीमुळे ट्रॉन्डॅमला आम्ही दीड तास उशीरा पोचलो. रेल्वेमधून ट्रॉन्डॅम बरेच मोठे शहर वाटले, टेकट्य़ांमध्ये पसरलेले. दूर दूर वर घरे दिसत होती. आणि डाव्याबाजूला शांत समुद्रकिनारा.
त्रुदानी आम्हाला हॉटेलचा रस्ता दाखवला. तिचे घर वाटेतच होते. इथल्या शहराच्या सगळ्यात जुन्या आणि मध्यवर्ती भागाला “बक्कलादेत” (टेकड्यांचा प्रदेश) म्हणतात. या भागात सगळी लाकडी घरे आहेत, दुकानेही तशीच. काही घरे खूप जुनी आहेत. नॉर्वेमधील इतर अनेक शहरांसारखेच हे शहरसुद्धा अनेकदा आगीच्या भक्षस्थानी पडलेले आहे.

“बक्कलादेत” (टेकड्यांचा प्रदेश)


शहराच्या मधोमध निदेल्वा नदी वाहते. तिच्या भोवतीने अजूनही जुनी गोदामे आहेत. आता तिथे रेस्टॉरंट, दुकाने आहेत. निदेल्वा आहेच एवढी शांत आणि सुंदर की तुम्ही तिच्या प्रेमातच पडाल. त्रुदानी आम्हाला या नदीचे गाणेही म्हणून दाखवले. शब्द कळत नसले तरी सुरांमधून भाव ह्रदयाला भिडले.

(निदेल्वा नदी)


’ट्रॉन्डॅम’ला ’ट्रॉन्डॅम विद्यापीठ’ आहे. इथे सुमारे २५ हजार विद्यार्थी शिक्षण घेतात. सव्वा लाख लोकसंख्या असणा-या गावात हा अकडा बराच मोठा आहे. त्यामुळे तरुण मुले-मुली इथे भरपूर दिसातात.

(ट्रॉन्डॅम विद्यापीठ)



त्रुदाला निरोप देऊन आम्ही हॉटेलवर आलो, तिथे शहराचा नकाशा मिळला. आम्ही पटकन सामान टाकले. आणि बाहेर पडलो. ’ट्रॉन्डॅम’ला उत्तर युरोप मधील सर्वात मोठे गोथिक चर्च आहे. निदेल्वाच्या काठावरचे हे चर्च खूप सुंदर आहे. चर्चच्या दर्शनी भागावर बरेच पुतळे कोरलेले आहेत.

(चर्चवरील पुतळे)


चर्चचे वातावरण एकूणच धीर-गंभीर आणि काहीसे गूढ आहे. आम्ही चर्चच्या आत गेलो, तिथे खूप अंधार होता, सामुदायिक प्रार्थना सुरु होती. मधोमध येशूची मूर्ती तिच्या समोर एक मोठा पियानो, तो वाजवायला २ (?) माणसे, तिथला पाद्री एखाद्या भयपटाच्या खलनायकासारखा भासत होता. (ड्रॅक्युला, व्हॅयांपायर की काय म्हणतात ना तसेच!) त्यात बाहेर येऊन मागच्या बाजूला गेलो तर तिथे “गेव्हयार्ड”, आम्ही आपला तिथून काढता पाय घेतला!



ट्रॉंन्डॅमला एक छोटा किल्लाही आहे. आम्ही तिकडे कूच केले. वाटेवर कमानींचा जुना पूल लागला.



किल्ला लहान होता, छोट्या टेकडीवर, तिथून समोर समुद्र दिसत होता, आणि पायथ्याला गाव. किल्ल्याचा तट बराच पडला होता, त्याचे नूतनीकरण चालले होते. तिथे ब-याच नव्याको-या तोफा लावून ठेवल्या होत्या. आणि जुन्या इमारती नीट रंगरंगोटी करुन ठेवल्या होत्या. तळघरात काही गोदामे किंवा तुरुंग असावेत. या किल्ल्याचे दरवाजे फारच तकलादू वाटले. शिवाय ते अगदीच समोर होते. शत्रूला सहज दिसतील असे. अगदी चोर-दरवाजासुद्धा.



या शहरामधे एका उंच टेकडीवर टीव्ही टॉवर आहे. आणि त्याच्या सर्वात वरच्या मजल्यावर “फिरते उपहारगृह”. एका तासात याची एक फेरी पूर्ण होते. आणि पूर्ण शहराचा नजारा पहायला मिळतो.

(टीव्ही टॉवर)


रात्रीचे साडे आठ वाजून गेले होते, आणि रेंगाळलेला सूर्य मावळतीला जात होता. त्याची सोनेरी किरणे परिसरला आणि आम्हाला उजळत होती.



इथून सारा परिसर दिसत होता. बंदर, रेल्वे स्टेशन, विद्यापीठ, निदेल्वा, तिचे जुने नवे पूल... दूरवर “मॉंक आयलॅंड” दिसत होते.



विस्तीर्ण समुद्र दिसत होता. तो साद घालत होता. बोलवत होता. आणि त्याचे आमंत्रण आम्ही स्वीकारले होते. उद्यापासून त्याच्याच अंगाखांद्यावर खेळायचे होते.


(क्रमशः)

नॉर्वे भ्रमंती - २ (हार्तिग्रुतेन)

नॉर्वे भ्रमंती - ३ (हार्तिग्रुतेन)

नॉर्वे भ्रमंती - ४ (बर्गन)

नॉर्वे भ्रमंती - ५ (फ्लाम)

सोलेमस्कोगेन (नॉर्वे)

ऑस्लोच्या उत्तरेला कोठलीशी एक टेकडी आहे असे माहीत होते. मागे अक्षय तिकडे जायचे म्हणून बसने आणि पायी बराच फिरला होता. पण खराब हवामानामुळे त्याला मधूनच मागे फिरायला लागले होते.

एकदा तिकडे जाऊनच येऊ या असे म्हणत आम्ही 'सोलेमस्कोगेन'ला जाणरी ५६ नंबरची बस पकडली. या मार्गावरचा सोलेमस्कोगेन हा सगळ्यात शेवटचा थांबा आहे. इथून बस मागे वळते आणि परत ऑस्लोला जाते. जाताना तुरळक घरे दिसतात. रस्ताही थोडा वळणावळणाचा.

सोलेमस्कोगेनला आम्ही बसमधून उतरलो आणि सगळीकडे पसरलेले, कापसासारखे पिंजून ठेवलेले हिम दिसू लागले.



खूप थंडीही वाजू लागली. तसे आम्ही बर्‍याच तयारीने गेलो होतो. जॅकेट, स्वेटर, मोजे, बूट. पण ती तयारीसुद्धा पुरेशी वाटत नव्हती.

आम्हाला सोडून आमची बस तर निघून गेली. पुढची बस बरोबर एका तासाने होती. म्हणजे एकंदरीत बराच वेळ होता. समोर वाट खुणावत होती. आम्ही चालायला सुरूवात केली.



इथून पुढे अर्धा तास आम्ही स्वर्गात होतो. दोन्ही बाजूला उंच सुरूची झाडे, त्यांच्या पानात अडकून राहिलेले मऊसूत हिम, वार्‍याच्या एखाद्या लहरी बरोबर ते खाली यायचे आणि वाटायचे हिमवर्षाव सुरु झाला की काय?





मग एखाद्या चित्रपटाला शोभावे असे 'लोकेशन' सापडले. इथे बसून फोटो काढण्याचा मोह अक्षयला आवरला नाही,

(अक्षय)


इथे 'स्किंग' करायला बरेच लोक येतात. मधूनच एखादा माणूस सूं सूं करत जायचा.



थोडे पुढे चालत गेल्यावर गोठलेला तलाव दिसला.



याच्यावर चालत जायची खूप इच्छा होती. पण आम्ही दोघेही इतके गारठलो होतो की जीभ जड झाल्याने नीट बोलताही येत नव्हते.



अप्रतिम निसर्गसौंदय आणि भयानक गारठा दोन्हीमुळे पाय हालत नव्हता. पण अंधार पडू लागला होता. मागे फिरलो, सुरुची झाडे हात हलवून निरोप देत होती.



बसस्टोपवर पोचलो तेव्हा दिवेलागण सुरू झाली होती. बस ठरल्यावेळी आली आणि आम्ही ऑस्लोला परत येऊ लागलो. आज आम्हाला आमच्या अपेक्षेपेक्षाही बरेच काही मिळाले होते. :)

अवचित....

प्रत्येक ट्रेकमध्ये एक क्षण असा येतो की आपण सारे काही विसरतो, कोणतेही प्रश्न तेव्हा आठवत नाहीत, सुख-दु:ख सार्‍याचा विसर पडतो. तो एक क्षण जगण्यासाठीच तर ही ट्रेकची सारी धडपड असते. अवचित गडाच्या चढाईमध्ये तो क्षण इतक्या लौकर येईल असे मात्र वाटले नव्हते.

अजूनही गर्द रानाने वेढलेला अवचितगड कोकणात रोह्याच्या जवळ आहे. पुण्याहून रोह्याला जायला ४ तास लागतात. तिथून पुढे पिंगळसई किंवा मेढा या गावी यावे. या दोनही गावातून पायवाट गडावर जाते. कोकण रेल्वे या गडाला अगदी बिलगून जाते.

आम्ही पिंगळसईला साधारणपणे ११ वाजता पोचलो. पोचल्या पोचल्याच आमच्या गाडीचे चाक धरणी मातेने आपल्या पोटात घेतले. मग आमच्यातील 'हौशी' मंडळींनी ड्रायवरला 'चाक घुमाव', 'आगे लो', 'पिछे लो' अशा सुचना द्यायला सुरवात केली. पण चाक तसूभरही हलेना. वैतागून शेवटी ड्रायवरने महारथी कर्णाच्या आवेशात 'चक्रोत्धारणा'ची जबाबदारी पूर्णपणे स्वतःवर घेतली. आणि आम्ही गडावर जायला मोकळे झालो.

आमच्यापैकी कुणीच गडावर आधी गेलेले नव्हते. पिंगळसईमध्ये वाट विचारून घेतली. दिवस नवरात्राचे. सहाजिकच वाटेवर अनेक प्रकारची फुले फुलली होती. फुलांमध्ये या दिवसात केशरी-पिवळा रंग खूप दिसतो. तरी त्यातही किती विविधता. काही फुले इवलीशी, नजरेला सहज न दिसणारी, तर काही हातभर मोठी. रानभेंडीचे तर जणू पीकच बहरलेले होते.

रानभेंडी



वाघनखीची फुलेही भरपूर फुलली होती. ही फुले म्हणजे निसर्गाचे निराळेच नवल आहे. साधारणपणे फुलांची रचना ही, परागकण मध्यभागी आणि भोवती नाजूक पाकळ्या अशी असते. पण वाघनखीची गोष्टच वेगळी. झुडुपाची नाजूक डहाळी मुडपून त्यातून ज्वाळेसारख्या पाकळ्या बाहेर येतात आणि भोवतीने परागकण विखुरलेले असतात. अशा नवलाईचे हे एकमेव फूल असावे. याची पानेही तेवढीच नाजूक, मखमली, लांबोडकी आणि वेलीप्रेमाणे टोकाशी दुमडलेली.

वाघनखी (ग्लोरी लीली)



नजरेला भुरळ पाडणारे फुलांचे ताटवे दुतर्फा असले तरी वातावरण मात्र मुळीच चांगले नव्हते. वरून सुर्य आग ओकत होता. अंग घामाने निथळत होते. प्रत्येकाचीच बिकट अवस्था होत होती. जो तो आपापल्या परीने उन्हाचा ताप कमी करायचा निरर्थक प्रयत्न करत होता.



अर्ध्या तासाच्या भर उन्हातील चढाईनंतर झाडांची गर्दी वाढू लागली. वाट सुसह्य होऊ लागली. पण थकवा जाणवतच होता. बरेचसे सवंगडी मागे राहीले होते. पाऊण डोंगर चढून झाल्यावर मेढ्याकडून येणारी वाट उजव्या बाजूने येऊन मिळते. अनावधानाने आम्ही ही वाट पकडली आणि भरकटलो. या वाटेने थोडे पुढे गेलो. माझ्या पुढे निखिल आणि महेंद्र दोघेच होते.

"फणा फाहिलास का?" - निखिल

"हो रे" - महेंद्र

हे शब्द एकताच मी कान टवकारले. मला वाटले नागफणीचे फूल यांना दिसले असावे. ते पहावे म्हणून मी पळतच दोघांना गाठले. समोर पाहतो तो काय...

प्रत्येक ट्रेकमध्ये एक क्षण असा येतो की आपण सारे काही विसरतो, दुसरे काहीही तेव्हा आठवत नाही. तो एक क्षण जगण्यासाठीच तर ही ट्रेकची सारी धडपड असते. अवचित गडाच्या चढाईमध्ये तो क्षण इतक्या लौकर येईल असे मात्र वाटले नव्हते. तरीही तो क्षण आला होता, आमची वाट पाहात होता.

समोर एक नाग वाटेच्या डाव्याबाजूला निपचिप पडला होता. त्याने फणा पूर्ण उघडला होता. त्याची लांबी चार-पाच फूट असेल. जाडी मनगटा एवढी. हलचाल थोडीही होत नव्हती. दोन क्षण सारेच स्तब्ध झाले.



"मेलाय की काय?" - महेंद्र

"हात लावून पाहू का?" - निखिल

"वेडा आहेस का?" - मी

या संभाषणात जो काही वेळ गेला तेवढ्यामध्ये नागाच्या फण्याची थोडी हलचाल झाली. आणि तो जिवंत आहे हे सार्‍यांच्या नीट ध्यानात आले. निखिलने प्रसंगावधान दाखवून कॅमेरा काढला. तो पटापट नागाचे फोटो घेऊ लागला. २ मिनिटे होऊन गेली. पण नागराजांचा जागेवरून हलण्याचा कोणताही बेत दिसत नव्हता. मग तो तसा का पडला आहे यावर सगळे तर्क लढवू लागले.

"त्याने काही तरी गिळले असेल" - मी

"नाही, तो दबा धरून बसला असेल." - निखिल

"अरे, कात टाकत असेल." - कपिल



कोणालाच काही समजेना. मागून आमचेच २०-२५ सवंगडी गड चढत होते, परिणामी या अवस्थेत जास्त वेळ थांबणे शक्य नव्हते. शेवटी निखिल व महेंद्रने वाट शोधत पुढे जावे आणि कपिलसोबत मी मागे राहून मागून येणार्‍यांना सावध करावे असे ठरले. ते दोघे जसे पुढे गेले तशी नागाची हलचाल एकदम वाढली. तो झटक्यात मागे फिरला आणि आमच्या रोखाने येऊ लागला. आम्ही मागे पळालो. नाग वाटेवर आला आणि क्षणात उजवीकडच्या दरीत दिसेनासा झाला. हे सारे उण्या पुर्‍या ४-५ सेकंदात घडले. आमच्या सगळ्यांचे अंदाज सपशेल चुकवत वीजेच्या गतीने तो नाग नाहीसा झाला. 'काळा'ला सर्पाची उपमा का देतात ते तेव्हा कळले.

जंगलात एवढ्या जवळून नाग पहायची माझी ही पहिलीच वेळ होती. त्या २ मिनिटांच्या काळात रोमांच, भीती, आनंद सगळ्या भावना एकमेकात मिसळल्या होत्या. तो नागही एवढा सुंदर होता. चमकणारे शरीर, फण्यावरचा १० चा अकडा, डुलण्यातली ऐट, चालीतील चपळता... रूपगर्वितेला शोभावा असाच सारा थाट. मी नंतर निखिलला म्हटलेसुद्धा, "नाग कसला, नागीणच असणार ती!!!". शेवटी तो मंदोदरी, उलपीचा वंश.



आमचा सारा थकवा एका क्षणात नाहीसा झाला होता. यानंतर पूर्ण ट्रेकभर नाग पाहिलेल्यांपैकी कोणीही थकले नाही.

वाट चुकल्याने आम्ही गडाला एक वळसा मारला. (वाट शोधणारे आम्ही ५ जण सोडलो तर बाकीचे मात्र न चुकता गडावर पोचले.;) ) एका टोकावरून गडाच्या कुशीतून जाणारी कोकण रेल्वे दिसली.



झाडाझुडूपातून माग काढत शेवटी आम्ही पुन्हा मुख्य वाटेवर पोचलो. गडाचा दरवाजा बुरुजामागे लपलेला आहे. तो उंचीला कमी पण गोमुखी आणि रेखिव आहे. या दरवाज्यावर पूर्वी शरभचे शिल्प होते. काळाच्या ओघात ते पडले. दरवाज्यातून आत गेल्यावर डाव्याबाजूच्या एका कोनाड्यात हे शिल्प आता ठेवलेले आहे. शरभला सहसा पंख नसतात पण इथे त्याला पुढे दोन आणि मागे दोन असे चार पंख दाखवलेले आहेत.



आपल्या पूर्वजांची कल्पनाशक्ती अचाट होती. त्यांनी गंडभेरूंड, शरभ असे अनेक काल्पनिक प्राणी निर्माण केले. मात्र परदेशात ड्रॅगन, युनिकॉर्न यांना जसे लोककथांमध्ये स्थान मिळाले तसे गंडभेरूंड किंवा शरभाला का नाही मिळाले देव जाणे! पूर्वजांचा पराक्रम सांगणारे हे प्राणी कसे काय विलुप्त झाले काय माहीत?

आम्ही पहिल्यांदा उत्तर बुरूजावर गेलो. हा बुरूज आजही भक्कमपणे उभा आहे. इथेच झेंड्याची काठी लावली आहे. इथून उत्तरेकडील मिर्‍या डोंगर दिसतो. शिवाजी राजांनी नामदार खानाचा याच मिर्‍या डोंगरावर बिमोड केला होता.

डोलकाठी आणि मागे मिर्‍या डोंगर



बुरूजाच्या मागे जुन्या वाड्याचे अवशेष आहेत. एक तोफसुद्धा इथे पडलेली आहे. पूर्वेला 'कुंडलिके'चे वळणावळणाचे विस्तीर्ण पात्र दिसते.

कुंडलिका



इथून मागे फिरलो आणि दक्षिणेकडे आम्ही निघालो. वाटेत एक प्रचंड तलाव लागला. ताशीव दगडात बांधलेला हा तलाव १२ कोनांचा आहे. आत उतरायला सुरेख पायर्‍या बांधलेल्या आहेत.

द्वादशकोनी तलाव



आता या तलावावर मोठमोठ्या बेडकांचे राज्य आहे.



तलावाच्या पुढे नुकतेच जिर्णोध्दार केलेले छोटेखानी देऊळ आहे. देवळाच्या पुढ्यात गणपती आणि भैरवाची रेखीव मूर्ती आहे. गाभार्‍यात महादेवाची पिंड आणि समोर नंदी आहे.

इथूनच खाली गडाच्या दक्षिणेकडील बुरूजाचा निम्मा बुजलेला दुसरा दरवाजा लागतो. दरवाज्याच्या कमानीतून दिसणारे दृश्य एखाद्या परिकथेला शोभावे असेच आहे. आत तुडुंब पाण्याने भरलेले पाण्याचे सहा मोठे कुंड आहेत. ते एकमेकांत गुंफलेले असल्याने एका कुंडातून दुसर्‍या कुंडात झुळूझुळू पाणी वाहात असते. कुंडामधून चालायला फरसबंदी मार्ग आहेत. अशी कुंड विसापूर सारख्या इतरही गडांवर दिसतात. पण 'अवचित'चा विशेष असा की या कुंडाच्या सभोवतीने पांढर्‍या चाफ्याचे प्रचंड वृक्ष लावलेले आहेत. तेही ओणवे होऊन अपली मायेची सावली कुंडांवर अंथरतात.



पाच कुंडांच्या मधल्या सीमारेषेवर घोड्यावर स्वार झालेल्या खंडोबासदृश्य देवाची काळ्या पाषाणामधील मूर्ती आहे. चौथ्या कुंडाजवळ एका आयताकृती सुट्या दगडावर शिलालेख कोरलेला आहे. (बराच पुसट झाला आहे. प्रयत्न करूनही तो आम्हाला वाचता आला नाही.) शिलालेखाच्या मागेही ढाल-तलवार धरलेला योध्दा आहे. डावीकडे तटाच्या मजबूत भिंतीने हा जलमहाल बंदिस्त झालेला आहे.



हसरा योद्धा



इथून पुढे गेल्यावर दक्षिणेचा बुरूज लागतो. याचा दरवाजा आता ढासळलेला आहे. बुरुजावरती जायला पायर्‍या आहेत. इथेही बुरुजाचे बांधकाम कधी पूर्ण झाले हे सांगणारा शिलालेख आहे. त्याच्या नुसार कोणत्यातरी (सनाच्या बाबतीत संशोधकांचे नेहमी होतात तसे आमचेही मतभेद झाले. ;) ) गुढीपाडव्याला बुरुज बांधून पूर्ण झाला.



इथून पूर्वेला रायगड दिसतो.

तासाभरात गड उतरलो. गाडीचे चाक एव्हाना ड्रायवरने गावकर्‍यांच्या मदतीने बाहेर काढले होते. मात्र चाकाबरोबर आम्ही आणलेले 'फ्रुटखंडा'चे डबेही बाहेर निघून गुप्त झाले होते. गावकर्‍यांनी आम्ही यायची वाट न पाहता चाक काढण्याच्या मदतीसाठीचा हा बक्षिससमारंभ आधीच उरकला होता. भूक तर फार लागली होती. मग रोह्याला आल्यावर सगळ्यांसाठी आम्रखंड घेऊन दुधाची तहान ताकावर भागवली.

शेवटी ताम्हीणीतून तैलबैला आणि मुळशीचा सूर्यास्त पाहात पुण्याला परतलो.



छायाचित्रे:
१. निखिल परांजपे
२. पुष्पेंद्र अरोरा

संदर्भः "चला ट्रेकिंगला" - पांडुरंग पाटणकर